Trong từng giai đoạn phát triển, lúa lại cần chế độ dinh dưỡng khác nhau. Nếu bón phân sai thời điểm hoặc sai kỹ thuật, cây lúa có thể phát triển kém và giảm năng suất đáng kể. Vì vậy, trong bài viết này, Hachi sẽ chia sẻ chi tiết đến bạn các giai đoạn bón phân cho lúa và cách bón đúng kỹ thuật để đạt hiệu quả canh tác cao nhất nhé!
1. Vì sao cần bón phân cho lúa đúng giai đoạn?
Cây lúa cần được cung cấp dinh dưỡng đầy đủ để duy trì quá trình sinh trưởng và phát triển ổn định. Mỗi nguyên tố như đạm, lân, kali đều đảm nhận những vai trò khác nhau đối với cây. Đạm giúp cây phát triển thân lá, lân hỗ trợ hình thành bộ rễ, còn kali tăng khả năng chống chịu và chắc hạt. Nếu thiếu dinh dưỡng, cây lúa sẽ còi cọc, sinh trưởng kém và cho năng suất thấp.
Việc bón phân đúng giai đoạn giúp cây lúa hấp thu dinh dưỡng hiệu quả và phát triển đúng hướng. Ở giai đoạn mạ và đẻ nhánh, cây cần nhiều đạm để tăng số chồi và phát triển thân lá. Khi bước vào giai đoạn làm đòng, cây cần bổ sung lân và kali để nuôi đòng và tăng tỷ lệ hạt chắc. Nếu bón sai thời điểm, chẳng hạn bón nhiều đạm khi lúa trổ, cây dễ bị đổ ngã và sâu bệnh, làm giảm chất lượng và sản lượng thu hoạch.
2. Quy trình bón phân cho lúa theo từng giai đoạn phát triển
Các giai đoạn bón phân cho lúa được phân chia dựa trên nhu cầu dinh dưỡng theo từng thời điểm. Cụ thể, bạn có thể bón phân vào 4 giai đoạn sau đây:
2.1. Bón lót trước khi gieo sạ hoặc cấy lúa
Giai đoạn bón lót giúp cây lúa có nền dinh dưỡng ban đầu để nảy mầm và phát triển bộ rễ ổn định. Khi đất được bổ sung đầy đủ lân, hữu cơ và xử lý độ chua, rễ sẽ bén nhanh, cây mọc đồng đều và hạn chế tình trạng sốc sinh lý. Bạn nên bón lót từ 1–3 ngày trước khi sạ hoặc ngay sau sạ để đảm bảo dinh dưỡng sẵn sàng cho cây hấp thu.
Phân bón khuyến nghị:
- NPK nền có hàm lượng lân cao như 16-16-8, 12-8-8
- Phân hữu cơ vi sinh hoặc phân chuồng hoai mục giúp tăng độ tơi xốp cho đất
- Vôi bột sử dụng khi đất chua (pH < 5.5) để hạ phèn và khử độc
Liều lượng bón tham khảo/ha:
- NPK: 150–200 kg
- Phân hữu cơ: 500–1000 kg
- Vôi bột: 300–500 kg
2.2. Bón thúc đẻ nhánh – giai đoạn tăng số nhánh hữu hiệu
Giai đoạn đẻ nhánh quyết định trực tiếp đến số lượng bông lúa trong tương lai nên cây cần được cung cấp đủ dinh dưỡng, đặc biệt là đạm. Bón phân vào giai đoạn này sẽ giúp cây đẻ nhánh mạnh thân to và lá xanh khỏe. Thời điểm phù hợp để bón là khoảng 10–15 ngày sau sạ, khi cây bắt đầu hình thành nhánh mới từ gốc.
Phân bón khuyến nghị:
- NPK giàu đạm và bổ sung vi lượng như 20-10-10, 16-16-8
- Phân bón lá hỗ trợ đẻ nhánh, giúp cây hấp thu nhanh các chất cần thiết
Liều lượng bón tham khảo/ha:
- NPK: 100–150 kg
- Phân bón lá: pha 250 ml với 200–250 lít nước, phun 1–2 lần
2.3. Bón thúc đón đòng – giai đoạn quyết định số hạt trên bông
Ở giai đoạn đón đòng, cây lúa chuyển từ sinh trưởng dinh dưỡng sang sinh trưởng sinh sản nên nhu cầu dinh dưỡng thay đổi rõ rệt. Việc bón phân lúc này giúp đòng phát triển tốt, tăng số hạt và chiều dài bông, đồng thời hỗ trợ quá trình trổ đều và trổ thoát. Bạn nên bón vào khoảng 35–45 ngày sau sạ, khi đòng non bắt đầu hình thành trong bẹ lá.
Phân bón khuyến nghị:
- NPK có tỷ lệ kali và lân cao như 13-3-6, 15-5-20
- Bổ sung vi lượng (Bo, Zn, Mg) để tăng tỷ lệ đậu hạt
- Phân bón lá hỗ trợ kích đòng và tăng khả năng hấp thu
Liều lượng bón tham khảo/ha:
- NPK: 80–120 kg
- Phân bón lá: pha 250 ml với 200–250 lít nước, phun trước trổ 7–10 ngày
2.4. Bón nuôi hạt – giai đoạn giúp lúa chắc hạt và tăng năng suất
Giai đoạn nuôi hạt là thời điểm cây lúa tập trung dinh dưỡng để hoàn thiện chất lượng hạt và quyết định năng suất cuối vụ. Khi được bổ sung đủ kali và vi lượng, hạt lúa sẽ chắc hơn, giảm lép và tăng độ sáng đẹp. Bạn nên bón phân vào khoảng 7–10 ngày sau trổ, khi hạt bắt đầu vào sữa và cần nhiều dinh dưỡng để phát triển hoàn chỉnh.
Phân bón khuyến nghị:
- NPK có hàm lượng kali cao như 12-5-20 hoặc kali đơn kết hợp vi lượng
- Chế phẩm bón lá giúp tăng khả năng vận chuyển dinh dưỡng vào hạt
Liều lượng bón tham khảo/ha:
- Kali hoặc NPK: 60–100 kg
- Phân bón lá: pha 250 ml với 200–250 lít nước, phun 1–2 lần sau trổ
3. Bón lân cho lúa vào thời kì nào là tốt nhất?
Phân lân là nguồn cung cấp photpho (P), có vai trò thúc đẩy sự phát triển của bộ rễ, giúp cây lúa bén rễ nhanh, đẻ nhánh sớm và tăng khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi như đất chua, đất phèn. Do đặc tính khó hòa tan và ít di chuyển trong đất, phân lân cần được bón sớm để cây hấp thu hiệu quả ngay từ đầu.
Vì vậy, thời điểm bón tốt nhất là bón lót trước khi gieo sạ hoặc cấy, kết hợp bổ sung thêm ở giai đoạn thúc đẻ nhánh sớm (khoảng 7–15 ngày sau sạ). Về loại phân, bạn có thể lựa chọn các dạng như lân super (supe lân), lân nung chảy hoặc lân DAP. Trong đó lân nung chảy phù hợp với đất chua, đất phèn, còn DAP có thể dùng khi cần bổ sung đồng thời đạm và lân để tăng hiệu quả đẻ nhánh.
Liều lượng bón tham khảo:
- Bón lót: khoảng 30–45 kg lân/1000 m², rải đều trước khi làm đất hoặc gieo sạ
- Bón thúc sớm: bổ sung một phần lân kết hợp với đạm để kích thích đẻ nhánh
Lưu ý khi bón:
- Đất phèn, đất trũng hoặc đất nghèo lân cần tăng lượng bón để cải thiện độ phì nhiêu
- Nên chọn lân nung chảy cho đất chua để nâng cao hiệu quả sử dụng phân
- Người trồng nên bón vào sáng sớm hoặc chiều mát để giảm thất thoát và giúp cây hấp thu tốt hơn
4. Kỹ thuật bón phân cho lúa giúp tăng hiệu quả hấp thu
Để tăng hiệu quả trong các giai đoạn bón phân cho lúa khác nhau, bạn cần lưu ý một số kỹ thuật sau đây:
4.1. Cách rải phân đúng kỹ thuật trên ruộng lúa
Bạn hãy rải phân đều tay trên mặt ruộng để đảm bảo dinh dưỡng phân bố đồng đều, tránh tình trạng chỗ thừa – chỗ thiếu. Khi bón, ruộng nên có mực nước nông khoảng 3–5 cm để hạn chế phân bị rửa trôi hoặc bay hơi, đặc biệt với phân đạm. Sau khi rải, nên giữ nước ổn định từ 1–2 ngày để phân kịp tan và thấm vào đất.
Ví dụ, nếu bón 100 kg NPK/ha, việc chia đều theo từng lượt đi sẽ giúp cây hấp thu đồng đều hơn so với dồn phân vào một vị trí.
4.2. Cách bón phân cho lúa theo từng loại đất
Mỗi loại đất sẽ có khả năng giữ và cung cấp dinh dưỡng khác nhau nên cần điều chỉnh cách bón cho phù hợp. Với đất phèn hoặc đất chua (pH < 5.5), bạn nên bón thêm 300–500 kg vôi/ha trước khi gieo để hạ phèn và tăng hiệu quả hấp thu lân. Với đất cát nhẹ, dinh dưỡng dễ bị rửa trôi, nên chia nhỏ lượng phân thành nhiều lần bón để tránh thất thoát. Ngược lại, đất thịt hoặc đất phù sa giữ phân tốt hơn nên có thể giảm số lần bón nhưng vẫn đảm bảo đủ tổng lượng dinh dưỡng cần thiết.
4.3. Kết hợp phân NPK và phân vi lượng cho lúa
Cây lúa cần cả đa lượng (N, P, K) và vi lượng (Zn, Bo, Mg…) để phát triển toàn diện, vì vậy người trồng nên kết hợp hợp lý giữa các loại phân. NPK giúp cây phát triển thân, rễ và hạt, trong khi vi lượng hỗ trợ quá trình quang hợp, tăng tỷ lệ đậu hạt và hạn chế lép.
Ví dụ, ở giai đoạn đẻ nhánh và đón đòng, việc bổ sung thêm kẽm (Zn) hoặc bo (Bo) qua phân bón lá có thể giúp tăng tỷ lệ nhánh hữu hiệu và cải thiện số hạt chắc trên bông. Khi phối hợp đúng, hiệu quả sử dụng phân có thể tăng lên rõ rệt so với chỉ dùng NPK đơn lẻ.
5. Những sai lầm thường gặp khi bón phân cho lúa
Nhiều trường hợp năng suất lúa không đạt như kỳ vọng không phải do giống hay thời tiết mà xuất phát từ cách bón phân chưa hợp lý. Dưới đây là một số sai lầm phổ biến bạn có thể gặp:
5.1. Bón phân không đúng thời điểm sinh trưởng
Một sai lầm nghiêm trọng khiến bạn vừa tốn chi phí đồng thời lại không đạt được hiệu quả như mong muốn đó là bón phân sai thời điểm. Ví dụ, bón ít dinh dưỡng ở giai đoạn đẻ nhánh sẽ làm giảm số nhánh hữu hiệu, trong khi bón muộn ở giai đoạn trổ lại không cải thiện được năng suất. Để khắc phục, bạn cần bám sát từng giai đoạn phát triển của cây và chia lượng phân theo đúng thời điểm như bón lót, thúc đẻ nhánh, đón đòng và nuôi hạt.
5.2. Bón quá nhiều đạm gây đổ ngã và sâu bệnh
Việc lạm dụng phân đạm khiến cây lúa phát triển quá nhanh, thân mềm và dễ đổ ngã khi gặp mưa gió. Đồng thời, lá xanh rậm rạp sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sâu bệnh phát triển, làm giảm chất lượng hạt. Để hạn chế tình trạng này, bạn cần cân đối giữa đạm – lân – kali, giảm lượng đạm ở giai đoạn sau và tăng kali để giúp cây cứng thân, chắc hạt.
5.3. Rải phân không đều trên ruộng
Nếu rải phân không đồng đều sẽ khiến dinh dưỡng phân bố không cân bằng, dẫn đến cây phát triển chỗ tốt chỗ kém. Điều này làm ruộng lúa không đồng đều, gây khó khăn trong chăm sóc và thu hoạch. Bạn nên chia phân thành nhiều phần nhỏ và rải đều tay theo từng lượt, đồng thời giữ mực nước khoảng 3–5 cm để phân tan và phân bố đều hơn.
Trên đây là chia sẻ các giai đoạn bón phân cho lúa đúng kỹ thuật bạn có thể tham khảo. Đừng quên theo dõi Hachi để cập nhật thêm nhiều kiến thức nông nghiệp hữu ích nhé!
