Bệnh thán thư trên cây là một trong những bệnh thường gặp, đặc biệt khi thời tiết ẩm và mưa kéo dài. Bệnh có thể làm lá, thân, cành hoặc quả xuất hiện những vết bệnh bất thường và ảnh hưởng đến sức sinh trưởng của cây. Vậy bệnh thán thư là gì, nguyên nhân nào khiến bệnh phát sinh? Hãy cùng Hachi tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.
1. Bệnh thán thư là gì?
Bệnh thán thư là một nhóm bệnh do nhiều loài nấm gây ra, trong đó phổ biến nhất là các loài thuộc chi Colletotrichum như Colletotrichum gloeosporioides và Colletotrichum coccodes. Bệnh thường phát triển mạnh trong điều kiện nóng ẩm, mưa nhiều và độ ẩm cao, dễ lây lan từ lá, cành đến hoa và quả. Thán thư có thể xuất hiện trên nhiều loại cây trồng như sầu riêng, cà phê, xoài, ớt, tiêu, cà chua, rau màu, cây ăn quả và cây cảnh.
2. Dấu hiệu nhận biết bệnh thán thư ở cây trồng
Khi mắc bệnh thán thư, cây sẽ xuất hiện nhiều biểu hiện trên cả lá, cành, hoa đến trái như:
- Lá: Xuất hiện các đốm nâu hoặc đen hình tròn, mép vết bệnh có thể vàng. Khi lan rộng, phần lá bị bệnh khô cháy, thủng và rụng sớm.
- Cành, chồi non: Hình thành vết bệnh sẫm màu, kéo dài dọc theo cành, mô bị tổn thương dần khô lại, khiến chồi và cành non suy yếu hoặc chết khô.
- Hoa: Cánh hoa và cuống hoa chuyển nâu đen, bị thâm và khô, hoa dễ rụng trước khi thụ phấn hoặc không thể phát triển thành trái.
- Trái: Xuất hiện các đốm nâu đen hơi lõm trên vỏ, sau đó lan rộng và làm mô bên trong thối hỏng; trái non có thể rụng, trái lớn giảm chất lượng và giá trị thương phẩm.
- Thân, gốc: Vết bệnh có màu nâu sẫm hoặc đen, mô bị tổn thương và có thể lan rộng quanh thân, làm cây sinh trưởng kém nếu nhiễm nặng.
3. Nguyên nhân và điều kiện phát sinh bệnh thán thư
Bệnh thán thư hình thành khi cây bị các loài nấm gây bệnh, phổ biến là nấm thuộc chi Colletotrichum tấn công. Nguồn nấm có thể tồn tại sẵn trong vườn từ cây bệnh, tàn dư thực vật hoặc vật liệu trồng nhiễm nấm. Từ đó, mầm bệnh có cơ hội xâm nhập và gây bệnh cho cây khỏe trong quá trình canh tác.
Thời tiết và cách chăm sóc cũng quyết định nhiều đến khả năng phát sinh bệnh. Mưa kéo dài, độ ẩm cao, vườn ít thông thoáng và mật độ cây quá dày đều làm tăng nguy cơ bệnh bùng phát. Ngoài ra, cây sinh trưởng kém, bị xây xát hoặc chịu tác động bất lợi từ môi trường cũng dễ trở thành điều kiện thuận lợi để nấm gây bệnh.
4. Bệnh thán thư ở cây trồng thường gặp trong vườn rau
Bệnh thán thư có thể xuất hiện trên nhiều loại rau và cây trồng trong vườn, đặc biệt khi thời tiết nóng ẩm hoặc mưa kéo dài. Dưới đây là một số loại cây dễ mắc bệnh thán thư trong vườn rau của bạn:
- Cây ớt: Bệnh thường tập trung trên trái, làm xuất hiện các vết bệnh sẫm màu và lan rộng khiến trái giảm chất lượng. Bạn nên thu gom trái bệnh, giữ luống trồng thông thoáng và ưu tiên xử lý ngay khi phát hiện những vết bệnh đầu tiên.
- Cây cà chua: Bệnh có thể phát triển trên trái, nhất là những quả tiếp xúc gần mặt đất hoặc bị tổn thương. Bạn nên làm giàn cho cây, hạn chế để lá và trái tiếp xúc với đất, đồng thời vệ sinh luống và loại bỏ quả nhiễm bệnh.
- Cây dưa leo: Các bộ phận non và trái dễ bị ảnh hưởng khi vườn thường xuyên ẩm ướt. Bạn nên làm giàn để tăng độ thông thoáng, tưới nước vào gốc thay vì tưới trực tiếp lên tán và cắt bỏ phần cây đã nhiễm nặng.
- Cây đậu: Thán thư có thể gây tổn thương trên lá, thân và quả, đặc biệt ở những luống trồng dày. Bạn nên điều chỉnh mật độ cây, tỉa bớt lá già và thu gom tàn dư sau mỗi vụ để hạn chế nguồn bệnh lưu lại trong vườn.
- Cây rau họ cải: Bệnh có thể xuất hiện trên lá và tạo những vùng tổn thương khiến rau giảm sức sinh trưởng. Bạn nên giữ luống thoát nước tốt, tránh tưới quá ẩm và loại bỏ sớm lá bị bệnh để hạn chế mầm bệnh lan sang cây bên cạnh.
- Rau ăn lá: Những vết bệnh trên lá làm giảm chất lượng rau, đặc biệt khi tán lá thường xuyên bị ướt. Bạn nên tưới vào buổi sáng, tạo khoảng cách hợp lý giữa các cây và nhanh chóng loại bỏ lá bệnh ra khỏi khu vực trồng.
5. Cách phòng trừ bệnh thán thư hiệu quả
Phòng trừ bệnh thán thư nên được thực hiện từ sớm thay vì chờ cây xuất hiện nhiều vết bệnh mới xử lý. Bạn có thể áp dụng một số cách phòng trừ dưới đây:
5.1. Biện pháp canh tác
Vệ sinh vườn và loại bỏ nguồn bệnh: Bạn nên thường xuyên thu gom lá, cành, hoa và trái đã nhiễm bệnh, đưa ra khỏi khu vực trồng và tiêu hủy đúng cách. Sau khi cắt bỏ phần bệnh, hãy vệ sinh dụng cụ trước khi tiếp tục xử lý cây khác để hạn chế mầm bệnh phát tán trong vườn.
Tạo độ thông thoáng và kiểm soát nước: Hãy tỉa bớt cành, lá mọc quá dày để ánh sáng và không khí lưu thông tốt hơn trong tán. Với khu vực dễ đọng nước, hãy chủ động tạo rãnh thoát nước và không để nước tồn đọng quá 24 giờ sau mưa hoặc tưới; khi tưới, nên đưa nước trực tiếp vào vùng gốc thay vì làm ướt toàn bộ tán cây.
5.2. Biện pháp sinh học
Bạn có thể bổ sung các chế phẩm sinh học chứa Trichoderma spp. hoặc Bacillus spp. để hỗ trợ kiểm soát nấm bệnh và duy trì hệ vi sinh có lợi trong đất. Các chế phẩm này nên được sử dụng đúng liều lượng và thời điểm theo hướng dẫn trên nhãn, đặc biệt trong giai đoạn thời tiết ẩm hoặc sau những đợt mưa kéo dài.
Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thuốc hóa học, bạn có thể kết hợp chế phẩm sinh học với việc cải thiện đất, giữ vườn thông thoáng và quản lý nước hợp lý. Cách tiếp cận này giúp giảm áp lực mầm bệnh và phù hợp hơn với mục tiêu phòng bệnh lâu dài.
5.3. Sử dụng thuốc khi cần thiết
Khi bệnh bắt đầu xuất hiện và có dấu hiệu lan rộng, bạn có thể sử dụng thuốc trừ nấm được đăng ký cho bệnh thán thư trên đúng loại cây cần xử lý. Một số hoạt chất thường được sử dụng trong quản lý bệnh nấm gồm azoxystrobin, difenoconazole, copper và một số hoạt chất khác tùy cây trồng.
Bạn cần tuân thủ đúng liều lượng, nồng độ, số lần phun và thời gian cách ly (PHI) được ghi trên nhãn sản phẩm. Không nên tự ý tăng liều hoặc phun dày hơn khuyến cáo; đồng thời có thể luân phiên các nhóm hoạt chất có cơ chế tác động khác nhau để hạn chế nguy cơ nấm hình thành tính kháng thuốc.
Như vậy, Hachi đã chia sẻ bệnh thán thư là gì, nguyên nhân và cách điều trị chi tiết trong bài viết này. Mong rằng bạn sẽ biết cách chủ động phòng tránh và khắc phục để hạn chế ảnh hưởng của bệnh đến năng suất cây trồng. Hãy tiếp tục theo dõi hachi.com.vn để cập nhật thêm nhiều kiến thức nông nghiệp hữu ích nhé!
